กฎหมายทุกฉบับต้องประกาศลงราชกิจจาฯหรือไม่
คำถาม

อยากทราบว่ากฎหมายแต่ละฉบับจะมีผลบังคับใช้ได้นี่ต้องประกาศในราชกิจจานุเษกษาก่อนทุกครั้งหรือคะ แล้วประกาศแล้วจะเริ่มมีผลบังคับใช้เมื่อไหร่ ถ้ากำหนดในกฎหมายว่ามีผล10นับจากประกาศในราชกิจจานุเษกษา หรือกำหนดให้กฎหมายเริ่มมีผลนับแต่ได้รับการลงพระปรมาภิไทยละคะ?? จะถือว่ากฎหมายเริ่มมีสภาพบังคับใช้เมื่อไหร่


จาก คุณ นางสาว เกสรี นิติมนตรี [ ตั้งคำถามวันที่ ๑๘ เมษายน พ.ศ.๒๕๕๐ ]
คำตอบ

กลุ่มงานราชกิจจานุเบกษา ขอเรียนว่า

๑. ก่อนอื่นต้องเข้าใจคำว่า "กฎหมาย" ในที่นี้หมายถึง รัฐธรรมนูญ พระราชบัญญัติ หรือพระราชกำหนด หรือประกาศของคณะปฏิวัติชื่อต่าง ๆ ที่มีลำดับศักดิ์ของกฎหมายเป็นชั้น พระราชบัญญัติที่เรียกว่า "กฎหมายแม่บท" กฎหมายแม่บทเหล่านี้ต้องประกาศในราชกิจจานุเบกษาจึงจะใช้บังคับได้ ส่วนพระราชกฤษฎีกา กฎกระทรวง ข้อบังคับ ระเบียบ ประกาศ หรือคำสั่ง นั้น โดยปกติออกโดยอาศัยอำนาจของกฎหมายแม่บทฉบับใดฉบับหนึ่ง จึงถูกจัดเป็นกฎลำดับรอง หรืออนุบัญญัติของกฎหมายแม่บทที่มีทั้งอยู่ภายใต้บังคับให้ต้องประกาศในราชกิจจานุเบกษาจึงจะใช้บังคับได้ และที่ให้มีผลใช้บังคับได้ทันทีที่ตราออกมาได้โดยไม่ต้องประกาศในราชกิจจานุเบกษา ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับกฎหมายแม่บทแต่ละฉบับจะบัญญัติเรื่องนั้นไว้อย่างไรเป็นสำคัญ

๒. การประกาศกฎหมายแม่บทหรือกฎลำดับรองในราชกิจจานุเบกษานั้น เป็นกระบวนการเพื่อเป็นตามหลักนิติธรรมที่ว่า รัฐจะออกกฎหมายหรือกฎมาบังคับประชาชนเท่าที่จำเป็น และเมื่อต้องการออกกฎหมายหรือกฎใดเพื่อบังคับประชาชนก็ต้องจัดให้ประชาชนได้ทราบกฎหมายหรือกฎนั้น เพื่อตรวจสอบหรือโต้แย้งได้ด้วย ซึ่งจะเห็นได้จากการที่กฎหมายแม่บทแต่ละฉบับให้อำนาจรัฐมนตรี หรือเจ้าหน้าที่ออกกฎลำดับรองได้ ก็มักจะระบุเพิ่มเติมได้ด้วยกฎกระทรวง ระเบียบ ประกาศ หรือคำสั่งนั้นให้ใช้บังคับได้เมื่อประกาศในราชกิจจานุเบกษา แต่หลักการดังกล่าวและกฎหมายต่าง ๆ ส่วนใหญ่จะมิได้กำหนดให้กฎหมายหรือกฎลำดับต้องมีผลใช้บังคับในวันใดตามตายตัว ผู้ตราหรือออกกฎหมายหรือกฎลำดับรอง จึงสามารถเลือกกำหนดได้ตามความจำเป็นเร่งด่วน หรือเหมาะสมของแต่ละกรณี โดยอาจกำหนดวันเดือนปีที่จะใช้บังคับไว้ตายตัว หรือก่อนหลัง หรือในวันที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษาก็ได้ทั้งสิ้น เพียงแต่ถ้าจะให้มีผลใช้บังคับก่อนวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาจะกระทำได้เฉพาะก่อให้เกิดผลเป็นคุณต่อผู้อยู่ในบังคับของกฎหมายหรือกฎลำดับรองนั้น เท่านั้นเป็นโทษไม่ได้ ทั้งนี้ตามหลักกฎหมายทั่วไป ดังนั้น การพิจารณาว่าด้วยกฎหมายหรือกฎลำดับรองฉบับใดเริ่มมีผลใช้บังคับเมื่อใด จึงไม่ใช่วันที่พระมหากษัตริย์ทรงลงพระปรมาภิไธย และอาจมิใช่วันที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเสมอไป หากแต่ต้องตรวจสอบเนื้อหาภายในกฎหมายหรือกฎลำดับรองนั้น ๆ เป็นเรื่อง ๆ ไปว่า กำหนดวันบังคับใช้ไว้เป็นเมื่อใดเป็นหลัก เว้นแต่กรณีที่ไม่ได้เขียนกำหนดไว้เลย จึงจะให้ถือวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นวันเริ่มต้นการมีผลใช้บังคับกฎหมายหรือกฎลำดับรองนั้นได้ตามหลักกฎหมายทั่วไป



จาก กลุ่มงานราชกิจจานุเบกษา วันที่ ๒๓ เมษายน พ.ศ.๒๕๕๐
ตอบคำถาม